Xứ dừa quê tôi

By Tinh Khuc Quy Nhon

Xứ Dừa quê tôi

NGUYỄN THỊ THẢO HIẾU
(Lớp 08DP2 Khoa Đông Phương học Trường ĐH Văn Hiến)

Người dân Bình Định nhất là người Hoài Nhơn (Bình Định) ai cũng thuộc lòng câu ca dao:

Công đâu công uổng công thừa
Công đâu gánh nước tưới dừa Tam Quan.

Để nói rằng dừa ở Bình Định nói chung ở vùng Hoài Nhơn nói riêng rất nhiều.

Thật vậy trước chiến tranh chống Mỹ vùng Hoài Nhơn - Tam Quan rợp mát bóng dừa xanh. Cuộc sống của nhiều người dân gắn liền với nhữngvườn dừa và cây dừa là cây kinh tế truyền thống và mũi nhọn cho mọi gia đình ở đây. Toàn bộ cây dừa đều có ích nhưng người ta quý cây dừa trước hết là do những chùm "lơ lửng giữa trời sông không đến bến không vào sao có nước" (câu đố về quả dừa) của nó.

Từ cột nhà kèo nhà đòn tay nhà cây ruôi cho đến mái lợp... cũng bằng toàn bằng gỗ dừa cọng dừa và lá dừa. Còn thứ liệu của dừa cũng được tận dụng làm chất đốt để nấu nướng và sưởi ấm cho các cụ già vào mùa đông tháng giá. Từ cây dừa đã tạo ra không biết bao nhiêu công việc làm ăn nuôi sống làng xóm qua nhiều thế hệ. Các món ăn được chế biến từ dừa những đồ gia dụng ngư cụ đến nông cụ cũng được chế biến từ cây dừa chẳng những tiêu thụ tại địa phương hay quanh vùng mà còn làm thành sản phẩm hàng hóa chở đi bán cho cư dân các tỉnh miền Trung và miền Nam.

Đi trong làng rợp bóng dừa như những hành lang tự nhiên có mái che nhất là ở vùng Cửu Lợi - Tam Quan. Ánh sáng mặt trời ở Tam Quan bao giờ cũng đi cùng gió biển ban mai. Gió đẩy nắng vờn trên ngọn lá. Trời đầy tiếng chim chích chòe hối hả gọi nhau qua những tàu lá dừa dài phấp phới. Con đường vàng và rợp mát. Làn gió lướt qua những tàu lá dừa xôn xao lấp lánh. Đi trong rừng dừa khoan khoái biết bao không khí như có mùi thơm. Bóng dừa đã tạo cho các cô gái ở nơi đây có mái tóc dài đen bóng (vì xức tóc bằng dầu dừa) cùng với làn da trắng mịn (nhờ bóng rợp mát của dừa cả ngày không lọt nắng) như quyến rũ mời gọi các chàng trai từ các vùng khác tìm đến nên thường có câu ví trong dân gian: "Trai An Thái gái Cửu Lợi" quả cũng không ngoa. Dân gian ở đây còn có câu ca:

Tam Quan ít mít nhiều dừa
Nhiều cô gái đẹp mà chưa có chồng

Thiên nhiên từ lâu đã ưu đãi con người miền Trung nắng gió. Nếu Quảng Ngãi có rừng mía Phú Yên có rừng bông thì Bình Định có rừng dừa bạt ngàn. Không rõ cây dừa đã được trồng ở Bình Định từ đời nào nhưng người ta kể rằng: Thuở ấy vùng này đất đai phì nhiêu nhưng nhân dân đói khổ. Có một con chằn tinh và một con đại bàng từ xa đến chúng thường phun nọc độc hủy hoại cây cối ruộng đồng. Mọi người đều lo sợ. Một hôm con đại bàng sà cánh xuống làng và cắp mất Nàng Nếp một cô gái chăm chỉ xinh đẹp hiền hậu nhất làng. Chàng Lửa - người yêu của cô gái - vội vã vượt suối trèo non lên đỉnh núi cao giết chết đại bàng cứu được cô gái. Chàng Lửa đem người yêu về nhà. Cha mẹ cô gái vì quá nhớ thương cô gái nên đã chết. Cô gái phiền muộn nên chẳng bao lâu cũng qua đời. Lúc hấp hối cô cầm tay chàng Lửa căn dặn: "Em chết nhưng trái tim em nguyện ở mãi cùng dân làng cùng anh".



Ít lâu sau trên nấm mồ của nàng Nếp nảy sinh một chồi con và chiếc lá đầu tiên dài có hình cái lược của người con gái hiện ra. Cây lớn lên rất nhanh nở ra những chùm quả vàng chi chít ôm tròn quanh ngọn cây. Nước ở trong quả ngọt lịm và lớp thịt màu trắng thì béo ngậy. Mọi người trìu mến gọi quả lạ là quả Nàng Nếp. Nhưng lúc này từ ngoài khơi con chằn tinh lại bơi vào. Chàng Lửa liền cùng dân làng vây đánh. Chằn tinh bị chém mất đầu lại mọc ra đầu khác. Đánh mãi đến chiều tối thì nó thua chạy ra biển. Dân làng dùng thuyền vượt biển đuổi theo. Ra đến đảo xa chàng Lửa giết chết con chằn tinh nhưng chàng cũng bị thương nặng. Thuyền về đất liền thì chàng tắt thở. Thi hài của chàng được chôn cạnh nấm mồ của Nàng Nếp. Kỳ lạ làm sao ngay ngày hôm sau một thân cây đã hiện ra cao vút. Từng chùm quả giống hệt quả Nàng Nếp đung đưa trong gió chiều duy chỉ có sắc da thì đỏ như ráng chiều trông nước da trên khuôn mặt của chàng Lửa.

Để tưởng nhớ công ơn chàng trai tài giỏi dân làng gọi cây lạ là cây chàng Lửa. Năm tháng theo nhau qua ở vùng đất này dân làng ươm trồng hai loại cây này thành những cánh rừng rộng bạt ngàn; cây nhiều không sao đếm xuể nữa. Khách xa đến nhìn khó mà phân biệt đâu là cây Chàng Lửa và đâu là cây Nàng Nếp. Dần dần người ta gọi một tên chung là cây dừa.

Sống gắn bó và rất mực thủy chung với người cây dừa là niềm kiêu hãnh của người dân Bình Định:

Dừa xanh sừng sững giữa trời
Đem thân mình hiến cho đời thủy chung

Từ đầu thế kỷ 20 cho đến cuộc kháng chiến chống Pháp người dân các tỉnh miền Trung Trung bộ và nhất là các tỉnh thuộc Liên khu 5 cũ rất quý cây dừa vì nó cho ta đủ mọi thứ quan trọng nhất là dầu dừa được làm dầu ăn dầu thắp sáng và có khi người ta dùng để bón cây rất tốt. Những đêm văn nghệ liên hoan nhiều người cũng dùng những đĩa đèn dầu dừa lớn đốt nhiều ngọn. Họp chợ ban đêm (để tránh máy bay địch) các lớp bình dân học vụ xóa mù chữ cũng đều sử dụng đèn dầu dừa. Ngay cả khi lau chùi bảo quản khí tài quân cụ bôi trơn các loại máy móc sản xuất bánh xà phòng... cũng đều dùng đến dầu dừa. Thật là dễ hiểu vì nó là nguyên liệu tại chỗ mà lúc bấy giờ chưa có các loại dầu ăn như: dầu xà lách dầu ô liu dầu đậu nành dầu Tường An... như bây giờ để thay thế. Cho đến các loại dầu mỏ như: dầu hỏa dầu cặn để thắp sáng cũng chỉ có sau năm 1955 chứ chưa nói gì đến đèn điện.

Nhiều thức ăn và việc chế biến thức ăn thức uống cũng lấy dừa làm gốc như: các thứ bánh đều có nhân dừa hay nước cốt dừa. Khi ấy dừa được coi như kem để kẹp bánh (bánh thuẫn bánh măng bánh trụng) có thành phần là dừa như bánh ít lá gai bánh tráng nước dừa thậm chí cả bánh chưng bánh tét nhân dừa nữa. Bởi vì các loại bánh đó phải có dừa bánh mới thơm ngon và sang trọng. Các mẹt hàng ngoài chợ nông thôn xưa kia ít khi thấy bán kẹo nếu có chỉ là loại "kẹo ú" sản xuất tại chỗ bằng đường mật mía mà thôi. Kẹo dừa được người dân Bến Tre - một xứ sở của dừa - sản xuất có thương hiệu nổi tiếng ở nhiều nước. Riêng các hợp tác xã sản xuất đồ gia dụng từ vỏ dừa gỗ dừa ở Hoài Nhơn vẫn có mặt hàng trên khắp nước và đang "chống cự" lại với mặt hàng nhựa tiện dụng và rẻ tiền. Những năm trước đây họ cho xuất khẩu cả cơm dừa phơi khô than hoạt tính đốt từ sọ dừa.

Lợi ích từ cây dừa đem lại với không biết bao nhiêu công ăn việc làm cho cư dân vùng này. Tuy nhiên cây dừa nhiều lúc lâm vào đại dịch của bọ cánh cứng tàn phá vô kể mà nông dân cứ nhìn lên trời mà than thở mặc dầu trước đó các cơ quan hữu trách đã dùng nhiều biện pháp chống trừ.

Dừa trở thành sản phẩm đặc trưng của người dân Hoài Nhơn nói riêng và của người dân Bình Định nói chung.

N.T.T.H

More...

VUA QUANG TRUNG - Vị anh hùng dân tộc

By Tinh Khuc Quy Nhon

VUA QUANG TRUNG

Vị anh hùng dân tộc

 
1- Vinh danh Anh Hùng Dân Tộc
Người Pháp tự hào về Napoléon Bonaparte. Ông là một thiên tài quân sự đã chinh phục một phần lớn lãnh thổ Âu Châu nhưng cuối cùng thất bại trận Waterloo tại nước Bỉ.

            Dân tộc Pháp luôn luôn tôn kính ông. Du khách đến Paris thấy ở đầu đại lộ Champs Elisée gần nhà thờ Đức Bà cổ kính gần dòng sông Seine thơ mộng Khải Hoàn Môn được xây dựng một công trình kiến trúc Văn Hóa Hùng Sử Pháp để tưởng nhớ Napoléon Bonaparte với những chiến thắng vẻ vang liên tiếp đã làm rạng danh trang sử Pháp.

            Vào thời gian này tại Mỹ Quốc cũng có cuộc cách mạng Hoa Kỳ. Chính George Washington một chính trị gia lỗi lạc một anh hùng dân tộc đã đưa đất nước Hoa Kỳ đến chỗ vinh quang.

            Việt Nam chúng ta có vua Quang Trung Nguyễn Huệ là kết hợp hai đặc điểm Thiên Tài Quân Sự của ông Napoléon Bonaparte và chính trị gia lỗi lạc của ông George Washington. Vua Quang Trung hành quân tốc chiến tốc thắng biến hóa như thần hiệu lệnh nghiêm minh kỷ luật sắt thép. Từ khi làm Tướng giữa lúc nước nhà ly loạn khắp nơi đến khi ông mất xông pha trăm trận bách chiến bách thắng ông chưa hề biết chiến bại.

            Chúng ta phải lập Khải Hoàn Môn Việt Nam để vinh danh vị anh hùng dân tộc Quang Trung Nguyễn Huệ là gương sáng cho thế hệ con cháu mai hậu noi theo. Chỉ trong 5 ngày chiến đấu ào ạt Vua Quang Trung đã tiêu diệt 20 vạn quân Thanh chiến thắng vẻ vang trong những trận đánh thần tốc oai hùng. Đây là một chiến công lớn lao so sánh với chiến công của các danh tướng Đông Tây Kim Cổ trên thế giới là niềm hảnh diện chung cho Dân Tộc Việt Nam.

            2- Cuộc Cách Mạng Dân Tộc

            Vào thế kỷ thứ 18 nhiều cuộc Cách Mạng Dân Tộc nổi lên khắp nơi từ Âu Mỹ Á. Cách Mạng Pháp 14/7/1789 lật đổ chế độ phong kiến tiếp nối qua nhiều thế hệ. Sự thống trị cha truyền con nối từ đời nầy sang đời khác bị đánh đổ nông nghiệp phải nhường bước cho thương nghiệp. Nhiều nước đua nhau lập đội thương thuyền tranh giành thị trường và chiếm thuộc địa.

            Tại Việt Nam thời bây giờ loạn lạc nổi lên khắp nơi như vụ loạn Nguyễn Tuyển Nguyễn Cừ Nguyễn Hữu Cầu Nguyễn Danh Phương Hoàng Công Chất ... quan quân địa phương dẹp không nổi.

            Trong Nam năm 1782 Nguyễn Phúc Ánh Nhà Nguyễn bị Nhà Tây Sơn đánh bại tại Ngả Bảy Thất Kỳ Giang không còn manh giáp Nguyễn Phúc Ánh chạy thoát thân ra đảo Phú Quốc. Trong trận nầy Nguyễn Phúc Ánh cầu cứu một người Pháp tên là Manuel đem thủy quân đến giúp nhưng không chống nổi Manuel phải đốt tàu mà chết. Về sau Nguyễn Phúc Ánh nhờ Pierre Pigneau de Behiane Eveque d Adran đem con là Hoàng tử Cảnh đi cầu cứu nước Pháp nhờ đem quân sang giúp chống lại nhà Tây Sơn khơi mào cho sự dòm ngó tìm thị trường và thuộc địa của Đế quốc phương tây. Một trăm năm đô hộ giặc Tây! Dân Việt trải qua bao nhiêu sự đau khổ bị áp bức chết chóc sưu cao thuế nặng.

            Năm 1784 Nguyễn Phúc Ánh rước quân Xiêm La do hai tướng Xiêm là Chiêu Tăng và Chiêu Sương đem 2 vạn quân và 300 chiến thuyền chiến Rạch Giá Ba Thắt Trà Ôn và Mân Thít. Đi đến đâu quân Xiêm cướp bóc và quấy nhiễu đến đó thật là tai hại.

            Ở miền Bắc Trịnh Giang chuyên quyền giết vua Lê tàn sát các công thần. Họ Trịnh ăn chơi xa xỉ khiến công quỹ hao hụt sưu thuế nặng nề. Cuộc tranh bá đồ vương Trịnh Nguyễn phân tranh kéo dài trên một trăm năm (1620-1775) làm dân chúng chết chóc điêu linh khổ sở.

            Năm 1788 Lê Chiêu Thống rước quân Tàu do Tôn Sĩ Nghị Tổng Đốc Lưỡng Quảng đem quân xâm chiếm Việt Nam thiếu chút nữa nước ta bị quân Tàu đô hộ một lần nữa. Một ngàn năm đô hộ giặc Tàu qua bốn lần Bắc thuộc khởi đầu từ năm 207 trước Tây lịch thiệt quá khủng khiếp! Người dân phải lên rừng tìm ngà voi xuống biển mò ngọc trai sưu cao thuế nặng dưới sự cai trị áp bức của quân xâm lược. Dân tộc Việt Nam trải qua hàng chục thế kỷ bị đô hộ với biết bao nhiêu sự phấn đấu vượt bực để khỏi bị người Tàu đồng hóa.

            Giáo sĩ Diego de Jumilla viết: „Để đáp ứng nguyện vọng của toàn dân Nhà Tây Sơn đã đứng lên làm cuộc Cách Mạng Dân Tộc lật đổ chế độ thối nát đem công bằng và cơm no áo ấm cho dân chúng".

            Buttinger nhà nghiên cứu lịch sử chính trị đã nói: „Những lực lượng xã hội thời bấy giờ như khách trú người Hoa người Chiêm Thành các giới nhà chùa Phật Giáo Lão Giáo Các Sắc Tộc thiểu số đều nhiệt liệt hưởng ứng và giúp đỡ đưa phong trào Tây Sơn đến chỗ thành công".

            Jean Chisneaux giáo sư sử học Pháp viết: „Sự kiện lớn nhất đối với Nhà Tây Sơn là việc khôi phục thống nhất đất nước xóa bỏ việc chia cắt đất nước thành hai vương quốc Trịnh-Nguyễn đối địch".

            Trong cuốn Việt Sử Cương Mục Tiết Yếu của ông Đặng Xuân Bảng có đoạn viết: „Trận chiến lúc bấy giờ giống như cái thế Tam Quốc bên Tàu: Bắc Ngụy Tây Thục và Đông Ngô. Ở Việt Nam Nhà Tây Sơn đã đánh Chúa Nguyễn diệt chúa Trịnh thống nhất đất nước". 
 3- Binh pháp Nguyễn Huệ:
Vào thời Xuân Thu Chiến Quốc „Binh pháp Tôn Tử" nổi danh và được áp dụng qua nhiều thế kỷ. Các nhà quân sự phương đông và Việt Nam thường hay nghiên cứu và áp dụng binh pháp nầy nhưng kết quả thành bại phần lớn tùy vào khả năng và sự tài giỏi của người điều khiển.

            Vua Quang Trung Nguyễn Huệ xông pha trận mạc khắp các chiến trường đánh vào phía nam bốn lần bạt thành Gia Định đánh ra phía Bắc ba lần vào Thăng Long thắng Chúa Nguyễn diệt Chúa Trịnh đánh bại quân Xiêm La phá tan quân Mãn Thanh áp dụng binh pháp thiên biến vạn hóa: Binh Pháp Nguyễn Huệ.

            - Quân đôi hùng dũng

            - Kỷ luật sắt thép

            - Tình báo chính xác

            - Kế hoạch tinh vi

            - Chuyển quân chớp nhoáng

            - Chỉ huy dũng mãnh

            - Trận đánh thần tốc

            - Ân uy độ lượng

            Vua Quang Trung tổ chức một đội binh dũng mạnh. Ông thường nói: „Binh lính cốt hòa thuận chứ không cốt đông cốt tinh nhuệ chứ không cốt nhiều".

            Theo lời các nhà truyền giáo Tây Phương quân đội của ông có tinh thần chiến đấu cao kỷ luật sắt thép không xâm phạm tài sản của dân chúng. Người lính được huấn luyện gan dạ một chống nổi ba bốn nên đánh đâu thắng đấy.

            „Biết địch biết ta trăm trận trăm thắng" nói lên tính cách quan trọng của tình báo. Vua Quang Trung có một đội ngũ tình báo tài giỏi tháo vát lại có thêm hai thủ lãnh người Hoa là Lý Tài và Tập Đình về giúp tình báo viên len lỏi xâm nhập vào lòng đất địch để lấy tin tức chính xác biết quân địch muốn gì và đang làm gì.

            Kế hoạch hành quân tấn công chớp nhoáng vào địch quân là một chiến thuật thần tốc kỳ tài của Vua Quang Trung thiên biến vạn hóa áp dụng như thần trên các chiến trường Nam Bắc. Quân Xiêm La được Nguyễn Phúc Ánh rước về Nam Việt Nam và làm chủ tình hình Gia Định từ tháng 8 năm 1784. Nguyễn Huệ đem quân vào Rạch Gầm - Xoài Mút thuộc tỉnh Định Tường áp dụng chiến thuật lùi để nhử địch vào các điểm chiến lược. Quân Xiêm đến quân của Nguyễn Huệ tràn ra đánh cả hai mặt thủy bộ quân Xiêm xoay trở không kịp chết rất nhiều chỉ còn vài ngàn người tìm đường thoát thân chạy về nước.

            Quân Tàu được Lê Chiêu Thống rước về Bắc Việt Nam qua ba ngả Nam Quan Tuyên Quang Cao Bằng và làm chủ tình hình Thăng Long từ tháng 11 năm 1788. Quân ta ít quân Tàu đông quân ta ở xa tới quân Tàu đã xây đồn lũy làm chủ tình thế. Sách Hoàng Lê Nhất Thống Chí viết Vua Quang Trung tuyên bố: „Lần nầy ta ra trận hành quân phương lược tiến đánh đã có sẵn chẳng qua 10 ngày là đuổi được quân Thanh". Ông chia quân làm 3 đạo với binh pháp Nguyễn Huệ mẹo mực như thần hành quân tốc chiến tốc thắng và chưa đầy một tuần lễ đã phá tan đoàn quân xâm lược Mãn Thanh quân ta chiến thắng vẻ vang chưa từng thấy trong lịch sử nhân loại.

            Một điểm khác Vua Quang Trung điều binh rất nhanh. Ông chuyển quân vào Miền Nam ra Miền Bắc quân thủy bộ đi rập với nhau ăn khớp trong việc lập thế trận. Trong Hoàng Lê Nhất Thống Chí Trần Công Xán phát biểu: „Người Tây Sơn hành quân như bay tiến quân rất gấp xem họ đi lại vùn vụt mau chóng như thần chống không thể được đuổi không thể kịp".

            Vua Quang Trung cũng áp dụng đúng mức chiến tranh tâm lý là để quân Xiêm La và quân Xâm lược Mãn Thanh cướp bóc hiếp đáp nhân dân tạo nộ sĩ trong dân chúng với lòng căm phẫn quân thù bạo tàn. Ông là một tướng tài một vị vua khoan dung độ lượng lấy ân uy và đảm lược chinh phục lòng người nên ai nấy đều kính sợ. 
 4- Cái Trí và Cái Dũng:
Ông là người có một bộ óc thông minh lỗi lạc một nhãn quan đặc biệt một uy vũ khác thường. Sách Đại Nam Chính Biên Lược Truyện có đoạn tả chân dung của Vua Quang Trung Nguyễn Huệ: „Ông ta tiếng nói như chuông mắt lập lòe như ánh điện là người thông minh kiên quyết giỏi chiến đấu người người đều kính nể". Ngoài cái dũng của vị anh hùng tài trí tiên phong nơi chiến trận ông có nhiều mưu lược tùy cơ ứng biến trong các trận đánh khác nhau từ đồi núi đến đồn lũy từ bộ chiến đến thủy chiến biến hóa không lường chiến thuật điều binh chớp nhoáng đem lại chiến thắng vẻ vang:

                        Đệ nhất anh hùng giữa thế gian

                        Dẹp tan xâm lược cứu giang san

                        Đống Đa giặc Mãn thây chồng chất

                        Xoài Mút quân Xiêm xác ngổn ngang

                        Kim Cổ vĩ nhân so xứng bậc

                        Đông Tây danh tướng sánh cùng hàng

                        Quang Trung thế hệ tài năng trẻ

                        Tô điểm nhà Nam rạng vẻ vang

            Vua Quang Trung có nhiều sáng kiến đặc biệt phát sinh từ một tinh thần Quốc Gia cấp tiến và sáng suốt về việc sử dụng chữ Nôm một ý niệm Cách Mạng Tự chủ Độc Lập. Ông nghe ai tài giỏi hiền đức lấy lễ Tân Sư tức vừa coi là khách vừa coi là Thầy mời tham gia việc nước Các bậc tài danh như La San Phu Tử Nguyễn Thiếp Ngô Thời Nhiệm Phan Huy Ích Trần Văn Kỷ Ninh Tấn Đoàn Nguyễn Tuấn Trần Bá Lâm Võ Huy Tấn ... đều được mời tham chính. Ông chỉnh đốn triều chính cải cách ruộng đất cải tổ thuế khóa. Ông nghĩ ngay đến việc đúc tiền để độc lập về mọi mặt và đồng tiền "Quang Trung Thông Bảo" được thay đồng tiền Cảnh Hưng khắp chợ cùng quê.
5- Niềm Tự Hào Dân Tộc:
Dân Tộc Việt Nam tự hào về vua Quang Trung Nguyễn Huệ. Thế hệ con cháu mai hậu sẽ xây Khải Hoàn Môn Việt Nam tại núi Bàn Sơn nơi xuất quân ra Bắc đánh quân xâm lược hay tại Gò Đống Đa nơi chiến thắng quân Tàu để vinh danh ông. Ông là bậc kỳ tài dũng mãnh với một thời gian ngắn kỷ lục ông đã tiêu diệt 200 ngàn quân Thanh mau như chớp nhoáng đến nỗi Vua Càn Long phải nể vì mời Vua Quang Trung tham dự lễ Khánh Thọ Bát Tuần của mình được tổ chức tại Nhiệt Hà bên Tàu để nhìn mặt thật sự và chiêm ngưỡng người đã chiến thắng vẻ vang Thiên Triều phương Bắc. Đại Nam Chính Biên Liệt Truyện có đoạn nói Vua Càn Long Nhà Thanh rất vui mừng và phê ngay vào góc tờ biểu: "Ta sắp được gặp nhau là điều mong ước lớn".

            Từ những chiến thắng vinh quang ấy khi Vua Quang Trung tại vị bãi việc cống người vàng thế mạng Liễu Thăng mà nước Tàu đã áp đặt các vị vua Việt Nam hàng năm phải triều cống từ năm Đinh Mùi 1427.

            Vua Quang Trung đề cao tinh thần Quốc Gia Dân Tộc dùng chữ Nôm thay thế chữ Hán trong các chiếu biểu sắc dụ thi phú. Những vần thơ trữ tình của Nữ Sĩ Hồ Xuân Hương thiên trường ca Cung Oán Ngâm Khúc của Ôn Như Hầu bản dịch Chinh Phục Ngâm của Đoàn Thị Điểm là những áng văn chữ Nôm tuyệt tác với sự đóng góp cơ bản thuần túy Dân Tộc vào nền Văn Hóa bắt đầu mang tích cách Độc lập Tự chủ của Dân Tộc Việt Nam.

            Hơn thế nữa Vua Quang Trung còn chuẩn bị kế hoạch đòi lại 6 châu thuộc Hưng Hóa 3 động thuộc Tuyên Quang đã bị nước Tàu xâm chiếm trước kia sát nhập vào Lưỡng Quảng. Công việc đóng tàu đúc vũ khí rèn luyện binh sĩ đã sắp đặt từ lâu. Sứ giả sang Tàu năm Nhâm Tý 1792 cầu hôn cưới Công Chúa Thanh Triều và đòi đất đai là cái cớ đánh lấy lại đất nếu Thanh Triều từ chối. Nhưng tiếc thay khi phái bộ Sứ giả Việt Nam sang Trung Quốc thì được tin Vua Quang Trung thăng hà sứ giả phải quay về.

            Bài học Lịch Sử có đoạn:

                        Máu đào nhuộm thắm từng trang

                        Chỉ quen chiến đấu đầu hàng không quen

                        Em ơi nước mất bao phen

                        Mà phen nào cũng vang tên anh hùng

            Nói lên những trang sử Việt Nam viết bằng máu và nước mắt. Nhiều vị anh hùng đã đẩy lui quân xâm lược phương Bắc như Lê Lợi Trần Quốc Tuấn Lý Thường Kiệt Nguyễn Huệ ... nhưng chiến thắng Đống Đa của Vua Quang Trung là trận đánh kiêu hùng nhất vẻ vang nhất trong thời gian kỷ lục 5 ngày đã tiêu diệt 20 vạn quân Thanh nhanh chưa từng thấy làm quân Tàu hãi hùng khiếp sợ làm rạng danh trang sử Việt Nam. Từ cửa ải Lạng Sơn trở lên phía Bắc người Tàu già trẻ dìu dắt nhau chạy trốn trên mấy trăm dặm tuyệt nhiên không có người và khói bếp.

            Trong Sách Trí Thức Việt Nam cuối thế kỷ 18 ông Hồ Văn Quang viết: "Vua Quang Trung mang một bản sắc khá đặc biệt không chỉ riêng cho Dân Tộc Việt Nam mà cho cả thế giới. Đối với chúng ta không có gì gượng gạo là quá đáng khi ghép đằng sau tên ông những danh từ đẹp đẻ kính trọng đầy thán phục như: Anh hùng thiên tài quân sự thiên tài ngoại giao một chính trị gia lỗi lạc một nhà cải cách xuất chúng một vị Thánh một vị Thần linh vì chỉ có ông ta mới xứng đáng mang danh Đại Đế đã đưa Dân Tộc nhỏ bé như Việt Nam có thể đạt đến đỉnh vinh quang sáng chói nhất tại vùng Đông Nam Á vào cuối thế kỷ 18".

            Vua Quang Trung là niềm hãnh diện và tự hào của Dân Tộc Việt Nam là tấm gương sáng cho thế hệ tuổi trẻ tương lai lòng tràn đầy nhiệt huyết đang vùng dậy khắp nơi nhận lãnh trách nhiệm đầy màu sắc hy vọng tạo thành một sức mạnh đứng lên đòi hỏi Tự do Dân chủ và Nhân quyền cho Dân Tộc Việt Nam.

ĐẶNG ĐỨC BÍCH

More...

Phục dựng ấn triện Tây Sơn

By Tinh Khuc Quy Nhon

Phục dựng ấn triện Tây Sơn

TP - Bình Định quê hương vị anh hùng áo vải muốn phục dựng ấn thời Quang Trung như hành động trở về nguồn tôn vinh triều đại lẫy lừng và hướng tới Nghìn năm Thăng Long Hà Nội.

Các phác vật ấn Tây Sơn qua bản dựng của Bát Tràng . Ảnh: T.Toan

UBND tỉnh Bình Định phối hợp ngân hàng BIDV sáng 5-6 tổ chức tọa đàm khoa học về sắc phong ấn triện thời Tây Sơn và tính chuyện phục dựng. Theo thống kê năm 1998 chúng ta tìm được 18 quả chuông Tây Sơn tính từ Huế ra Bắc Giang ấn triện còn lại không nhiều. Riêng đình Bát Tràng hiện lưu giữ ba chiếc ấn thời đại Tây Sơn.

Ấn triện thời Quang Trung không còn nhiều dựa vào văn bản để lại có một số ấn: "Quảng vận chi bảo" trong tờ chiếu vua Quang Trung gửi tướng Nguyễn Thiếp "Triều đường chi ấn" lưu lại trong sắc phong thần Việt Yên huyện Thanh Trì "Tiên nhu chi bảo" "Sắc mệnh chi bảo" trong một số văn bản sắc phong lưu truyền đến nay.

Những loại ấn trên được gọi là Kim Ngọc bảo tỷ loại ấn của nhà vua dùng với ý nghĩa quốc gia trọng đại ấn được làm bằng ngọc gọi là ngọc tỷ đúc bằng vàng bạc mạ vàng được gọi là Kim bảo tỷ. Vì vậy Kim ngọc bảo tỷ là bảo vật quốc gia tượng trưng cho đế quyền.

Nhiều ý kiến cho rằng nên phục dựng theo ấn "Sắc mệnh chi bảo" bằng đồng đúng với hoàn cảnh và chất liệu thời đại này. Phần đế ấn may mắn còn lưu lại trên giấy tờ không quá khó khăn trong phục dựng. Trong khi đó núm ấn là phần mơ hồ nhất.

Ông Phạm Quốc Quân giám đốc Bảo tàng Cách mạng Việt Nam Ủy viên Hội đồng giám định cổ vật cho rằng nên tham khảo mẫu núm hình rồng ở thời Nguyễn vì có nhiều kế thừa từ thời Tây Sơn.

Ông Phạm Công Việt Phó viện trưởng Viện nghiên cứu Hán Nôm cho rằng ấn Tây Sơn khá phong phú qua các triều: Thái Đức Quang Trung Cảnh Thịnh và Bảo Hưng. Tuy cứ liệu ấn để lại trên văn bản có nhiều lựa chọn nhưng nên chọn ấn triện dùng trong quốc gia đại sự.

Ông Việt cho rằng khi phục dựng ấn cần lưu ý: chất liệu núm ấn triện tự đế ấn họa tiết hoa văn. "Quảng vận chi ấn" là mô hình đáp ứng khá chuẩn các tiêu chí đề ra. Riêng phần núm ấn nên dùng biểu tượng rồng để trang trí có thể tham khảo mẫu rồng ở các chuông Tây Sơn để lại: chuông chùa Bảo Minh ở Bát Tràng chùa Hà (Hà Nội) hoặc mẫu hình rồng cuối thời Lê.

Ấn "Sắc mệnh chi bảo" ở thời Nguyễn nặng khoảng 8kg làm bằng vàng 10 tuổi được đề xuất để nghiên cứu hướng phục dựng. Đại diện ngân hàng BIDV nơi đứng ra lãnh trách nhiệm bảo trợ và kêu gọi kinh phí để phục dựng ấn Tây Sơn nêu ý kiến không nên làm bằng vàng. Ấn bằng vàng khá tốn kém nên để dành khoản tiền này cho công tác an sinh xã hội. Có thể làm ấn bằng bạc hoặc đồng mạ vàng.

Tại buổi tọa đàm ông Trần Độ nghệ nhân Bát Tràng đem đến năm mẫu ấn triện phác thảo chất liệu bằng gốm phục vụ cho công tác nghiên cứu phục dựng. Các mẫu này cùng với các ý kiến của các nhà khoa học lịch sử khảo cổ giúp thống nhất loại ấn sẽ phục dựng trong thời gian tới.

T.Toan

More...

Vạm vỡ Quy Nhơn

By Tinh Khuc Quy Nhon

Vạm vỡ Quy Nhơn

Ai đó nói rằng phải biết lớn lên trước biển. Những năm tháng gắn bó với Quy Nhơn tôi đã thấm hơn điều đó qua từng bước từng bước lớn của thành phố bên bờ biển cả này...
 

Quy Nhơn - lần đầu tôi đến là những ngày này 35 năm trước trong đội hình quân giải phóng tiến về Sài Gòn. Nói sát hơn thì đúng 10h 30 phút ngày 25.4.1975 tôi có mặt trên chiếc tàu "há mồm"chiến lợi phẩm của Hải quân ta cặp cảng Quy Nhơn sau hải trình Tiên Sa (Đà Nẵng) - Quy Nhơn. Thời điểm này Quy Nhơn vừa được giải phóng chưa tròn tháng). Ấn tượng đầu tiên trong tôi là một thành phố đầy nắng và lẫn trong những cơn gió biển hào phóng mặn nồng vị cá tôm hải sản với những bà mẹ lam lũ nơi chợ cá.  Trưa ấy đơn vị chúng tôi được chén một bữa cá thu tươi ngon mà mấy má ở Cảng cá Hàm Tử biếu. Nghỉ lại ít giờ đồng hồ khoảng 18h hôm đó tiếp tục trong đội hình chúng tôi hành quân về phía Nam ... Rồi như cơ duyên 20 năm sau (tháng 5-1995)tôi trở lại TP Biển này với nhiệm vụ của một Phóng viên thường trú Báo Nhân Dân. Hơn 10 năm gắn bó làm "công dân" Quy Nhơn được chứng kiến Quy Nhơn từ một đô thị "gầy guộc" trong hành trình vươn tới trở thành một thành phố vạm vỡ trước biển như hôm nay tôi hiểu người dân nơi đây đã nỗ lực vượt lên bắt đầu từ chính nếp nghĩ tư duy chủ quan của mình để đi qua bao khó khăn nhọc nhằn thách thức...

 

Họp bàn chiến dịch chuẩn bị giải phóng Quy Nhơn. Ảnh: Tư Liệu

Có thể nói 35 năm là phần nhỏ so với hơn 400 năm lịch sử hình thành và phát triển của Quy Nhơn nhưng lại là khoảng thời gian làm nên những sự thay đổi về chất của đô thị này... Sau năm 1975 Thị xã Quy Nhơn chỉ có 60 đường phố và 12 km2 nội thị. Rồi 10 năm 20 năm sau (lên thành phố thuộc tỉnh) cũng có mở rộng được chút ít nhưng chưa đủ làm nên một diện mạo mới. Tôi còn nhớ như in mùa hè 1995 trong đêm đầu tiên trở lại   tôi đã đi lang thang trên dọc những hè phố đường chính Trần Phú; Nguyễn Huệ...dưới những ngọn đèn đường đỏ quặch. Mới khoảng hơn 22h mà thành phố như đã vào đêm sâu tĩnh lặng đến đìu hiu... Quy Nhơn có núi có biển và với cái thế "biển một bên và núi một bên" ấy trong mắt các thi sĩ thật quả gây nhiều cảm hứng thi ca. Nhưng lại thật khó cho Quy Nhơn bởi nằm trong cái thế độc đạo. Con đường duy nhất vào thành phố-lúc bấy giờ là cửa ngõ phía bắc Phú Tài chạy khoảng 15 km...chạm biển! Lại nhớ hình như giữa thu năm 2000 một đồng nghiệp bạn tôi từ Hà Nội vào sau những ngày lang thang đưa ra nhận xét: Như nhiều tỉnh Miền Trung Quy Nhơn-Bình Định có không ít lợi thế trong đó phải kể đến thiên nhiên dành cho vùng đất này đến nhiều cảnh sắc thật đẹp thật quyến rũ và điều đặc biệt là những cảnh sắc ấy được gắn với một nền văn hóa Chăm-pa thế kỷ 11  triều đại Tây Sơn và Cảng Thị Nại. Nhưng tất cả vẫn như nàng công chúa ngủ quên trong rừng... Rồi bạn đặt câu hỏi có phải chỉ do đường sá giao thông không thuận mà cả một khoảng dài Quy Nhơn-Bình Định và cả "miền trung luôn dưới cánh máy bay" để kém phát triển so với hai đầu đất nước?... Phải nói rằng dù đã có những nỗ lực phấn đấu nhưng nhìn lại tốc độ phát triển của Quy Nhơn những năm ấy vẫn còn chậm và chưa mạnh so với lợi thế và tiềm năng vốn có. Từ thực tế quá trình xây dựng không phải không có lý khi nhiều người cho rằng Quy Nhơn sẽ đạt được những mục tiêu phát triển sớm hơn nếu có sự đồng bộ hơn về công tác cán bộ. Là địa bàn quan trọng có tính đầu tàu của tỉnh nhưng công tác cán bộ-nhất là đối với cán bộ chủ chốt của thành phố chưa được tỉnh ưu tiên đầu tư đúng mức; công tác quy hoạch luân chuyển còn lúng túng nhiều nhiệm kỳ không có cán bộ chủ chốt giỏi; trình độ năng lực quản lý đô thị còn nhiều bất cập; còn "coi chừng nhau" né tránh không dám chịu trách nhiệm có lúc có nơi còn thiếu đồng tâm hiệp lực trong cán bộ đã làm nên sự trì trệ là lực cản để Quy Nhơn đột phá ngay chính ở tiềm năng của mình. Không phải vô cớ mà có thời điểm nhiều người nói vui "những việc tỉnh làm được là của Quy Nhơn và ngược lại những việc Quy Nhơn chưa làm được là của tỉnh" ít nhiều phản ánh một thực tế về mối quan hệ và sự phối hợp "dọc-ngang"giữa các cấp sở ngành của tỉnh và thành phố có lúc có nơi vẫn còn trùng lắp   chồng chéo...

 

Một góc Quy Nhơn hôm nay. Ảnh Đào Tiến Đạt

Tháng Tư này tôi lại có dịp về với Quy Nhơn. Đêm vào hè phố biển thật dễ chịu. Gió cứ miên man mát rượi. Phía biển lung linh như thành phố nổi hắt lên từ những đoàn thuyền đánh cá đèn. Từ trên tầng thượng Khách sạn "bốn sao" Sài Gòn-Quy Nhơn tôi được phóng tầm mắt bao trọn TP. Con đường Xuân Diệu chạy dọc bãi biển hình vòng cung ôm lấy bờ vịnh dài rực sáng tựa giải ngân hà; phía bắc Đầm Thị Nại sừng sững cầu Nhơn Hội-cây cầu vượt biển dài nhất nước là điểm nhấn đầy tự hào trên hành trình phát triển của Quy Nhơn của Bình Định...Sức lực trí tuệ và sự đồng thuận "ý đảng lòng dân"nơi đây đã và đang làm cho TP biển này ngày một đổi thay; đỏ da thắm thịt...Trong buổi làm việc với chúng tôi ông Chủ tịch UBND TP Quy Nhơn (người từng nhiều năm gắn bó tâm huyết với TP mà cánh báo chí thường gọi đùa thân mật là Đô trưởng) Thái Ngọc Bích đã cung cấp nhiều thông tin chung quanh vấn đề tốc độ đô thị hóa cao của Quy Nhơn những năm gần đây; rồi những con số tăng trưởng về kinh tế và nhiều lĩnh vực đời sống xã hội-thành quả của sự nỗ lực rất đỗi tự hào. Nhưng ấn tượng đọng lại trong tôi vẫn là sự đổi thay đi lên của cuộc sống người dân nơi xã đảo Nhơn Châu và các xã bán đảo Phương Mai. Quy Nhơn đã thực sự gần hơn với những vùng ngoại ô... 5 năm qua bằng nhiều nguồn vốn TP đầu tư hàng chục nghìn tỷ đồng xây dựng các công trình trọng điểm trên địa bàn như:đường Xuân Diệu đường liên xã Nhơn Hải-Nhơn Hội đường trục khu kinh tế Nhơn Hội; đường Nguyễn Tất Thành nối dài...Và đặc biệt là công trình Quy Nhơn-Sông Cầu và cầu đường Quy Nhơn-Nhơn Hội. Đặc biệt -bởi hai công trình này được xem là những "cú huých" đột phá của tỉnh của Quy Nhơn. Con đường Quy Nhơn-Sông Cầu và nhất là việc ra đời của Khu Kinh tế Nhơn Hội nhanh chóng nâng vị thế của Quy Nhơn lên một bậc không gian đô thị của thành phố được mở rộng một cách nhanh chóng bề thế hẳn lên. Quy Nhơn ra khỏi thế độc đạo thành phố vươn dài về phía nam. Ở phía Bắc tổ hợp cầu đường Nhơn Hội (có cầu vượt biển Thị Nại dài 2 5km) nối thành phố với Bán đảo phương Mai rộng hàng ngàn ha trong đó Khu KT Nhơn Hội 12 nghìn ha ...

 

Biển Quy Nhơn. Ảnh Đào Tiến Đạt

  Có ở Quy Nhơn vào những năm cuối 90 mới thấm hết cái khó của cái anh ở vào thế độc đạo; càng trân trọng hơn quyết tâm phải tự lực bứt phá để vươn lên "phải gồng mình lên mà làm Trung ương mới thương mới hỗ trợ" ấy là bài học rút ra từ thực tiễn thời kỳ tỉnh và TP Quy Nhơn quyết tâm mở đường tắt Quy Nhơn-Sông Cầu tránh đường cũ QL1A đoạn qua Đèo Cù Mông hiểm trở. Hơn ai hết người dân ở bán đảo Phương Mai ngày ấy thấm thía muôn nỗi khổ đò giang cách trở "ngày đàng gang nước" có người cả đời chưa qua Quy Nhơn mà xa xôi chi cho cam chỉ cỡ 15 cây số đường chim bay. Vì không có đường nên cả đời người dân ở các xã bán đảo Nhơn Hội Nhơn Lý Nhơn Hải không hề có khái niệm xe đạp ( nói chi đến xe máy)... Rồi năm 2006 khi con đường liên xã Nhơn Hải-Nhơn Hội được xây dựng thì chỉ trong năm ấy theo con số thống kê của TP ba xã đã có trên 200 xe tải xe khách (không tính hàng ngàn xe máy). Con đường đã thực sự thổi bùng một luồng sinh khí mới phát triển cuộc sống cho người dân nơi vốn được xem là vùng sâu vùng xa cách biệt...Thành phố cứ lớn dần lên theo những công trình. Và không ít công trình trọng điểm-tạo "bước ngoặt" đều để lại dấu ấn nhiệt huyết của các lãnh đạo mỗi thời kỳ. Có thể nói một đặc điểm xuyên suốt của Quy Nhơn là nguồn lực đầu tư cho phát triển KT-XH chỉnh trang và phát triển đô thị còn nhiều khó khăn hạn chế trong khi tốc độ đô thị hóa ngày càng nhanh tạo nên áp lực lớn cho thành phố trong việc giải quyết về nhà ở việc làm cải thiện nâng cao điều kiện sinh hoạt trong các khu dân cư. Trong hoàn cảnh đó với phương châm "làm đến đâu chắc đến đó" tranh thủ tối đa sự hỗ trợ của tỉnh các địa phương tổ chức để tập trung đầu tư có trọng tâm  trọng điểm ưu tiên những công trình mang tính tạo tiền đề phát triển...Sau gần 12 năm nỗ lực phấn đấu từ đô thị loại 2 dịp kỷ niệm 35 năm Ngày giải phóng lãnh đạo tỉnh đã công bố Quyết định của Thủ tướng Chính phủ công nhận Quy Nhơn là đô thị loại 1 trực thuộc tỉnh.... Tôi đón nhận tin vui này trong niềm vui như một công dân của thành phố. Nhưng rồi không khỏi chút băn khoăn: Quy Nhơn đã thực lớn?. Phải chăng đây là kết quả của sự năng động của các cấp chính quyền hay tự thân từ những tác động của sự phát triển nền kinh tế thị trường (hay là cả hai)? Tôi nghĩ đến điều đó rất thật lòng bởi trong bối cảnh ở Miền Trung chúng ta đang chứng kiến sự "đua nở" của các đô thị lần lượt được nâng cấp (hoặc là từ thị xã lên thành phố; hoặc là đô thị loại 3 lên 2; 2 lên 1...). đến "chóng mặt". Một không gian đô thị trong khu vực đang được mở rộng một cách nhanh chóng; diện mạo nhiều đô thị đã khang trang hiện đại hơn nhiều lần; hạ tầng cứng và mềm đều có những tiến bộ vượt bậc so với nhiều năm trước đây. Tuy vậy trên cái nền đó do "phát triển nóng" nên đã và đang bộc lộ những mặt trái đáng lo ngại về thể hiện tính bền vững cả phương diện KT lẫn xã hội. Và điều đáng nói là chất lượng cuộc sống của người dân liệu có tăng tương đối theo cấp độ của đô thị?... Nhưng điều băn khoăn trên của tôi về Quy Nhơn nhanh chóng được giải tỏa từ hai mặt: đi sâu tìm hiểu và "kiểm định" trong thực tế. Mặt khác bởi hiểu nên nghĩ về Quy Nhơn tôi nhìn Quy Nhơn trong một dáng vóc đã "vạm vỡ"- sự vạm vỡ này phần xuất phát từ thực tế phát triển của thành phố phần lớn hơn là từ tình cảm mong muốn là sự kỳ vọng của tôi của anh của chúng ta trong tình yêu Quy Nhơn...Và đúng như Ông Chủ tịch Thành phố tâm sự: Giờ đã là đô thị loại 1 nhưng Quy Nhơn còn không ít tiêu chí phải phấn đấu. Có thể trong những năm trước mắt thành phố chưa đạt mức thu nhập bình quân và có nhiều cơ hội tăng trưởng tốt hơn những TP khác và dù còn nhiều khó khăn thách thức song sự quyết tâm  nỗ lực bền bỉ không ngừng nhắm tới một Quy Nhơn phát triển hơn chất lượng cuộc sống của mọi người dân cao hơn ...

Không chỉ bằng lý lẽ của con tim chúng ta tin hy vọng và có quyền hy vọng vào tương lai không xa thành phố ta yêu sẽ phát triển cao hơn mạnh mẽ hơn vạm vỡ như chàng trai xứ biển!

  • Mai Trung

More...