Bảo tồn tĩnh và đời sống động

Bảo tồn tĩnh và đời sống động

Bình Định đã có những nỗ lực đáng ghi nhận trong vấn đề bảo tồn văn hóa. Chúng ta ghi nhận hiệu quả to lớn của việc phục dựng ghi hình những lễ hội văn hóa dân gian đặc sắc các vở tuồng mẫu vai mẫu. Nhưng...  
 

Ghi hình các vở tuồng mẫu các vai diễn mẫu là một cách để giữ tính mực thước cho tuồng cổ. Nhưng nếu tuồng không tìm được chỗ đứng trong đời sống hiện đại thì mọi nỗ lực giữ gìn không có ý nghĩa gì.

* Nhiều dự án tích cực

Nhiều năm qua Nhà hát Tuồng Đào Tấn đã nỗ lực và sẽ tiếp tục ghi hình các vở tuồng kinh điển mẫu mực giữ làm "khuôn vàng thước ngọc" cho tuồng cổ. Sơn Hậu Hộ sanh đàn Tam nữ đồ vương Ngũ hổ bình tây... là những vở tuồng đã được ghi hình cất giữ.

Đã và sẽ khẩn trương ghi hình bởi Nhà hát hiện còn thế hệ diễn viên đủ "tầm" để đảm nhận các vai ấy; phải làm nhanh bởi lớp gạo cội hầu hết đã ngoài 50 tuổi họ mất đi là tinh hoa của nghề cũng không còn. Ngoài ra làm nhanh để còn được sự hậu thuẫn thẩm định của những diễn viên bậc thầy nhà nghiên cứu tuồng trong và ngoài tỉnh. Ghi hình cũng là để giữ tính mực thước cho tuồng cổ trước cơn lốc cách tân tuồng... 

Tương tự những thước phim những tấm ảnh "Chân dung võ sư võ nhân tiêu biểu võ cổ truyền Bình Định" - một dự án bảo tồn văn hóa phi vật thể tâm huyết do Sở VH TT&DL thực hiện đã khởi quay. Dự án nhằm thu thập chọn lọc một cách toàn diện sâu sắc những tinh hoa võ thuật cổ truyền Bình Định gắn với từng võ sư võ nhân.

Từ năm 1999 đến nay Bình Định đã rất quan tâm đầu tư để thực hiện các dự án bảo tồn văn hóa phi vật thể của người Bana H rê Chăm H roi... sống trên địa bàn tỉnh. Mỗi một dự án văn hóa phi vật thể được triển khai có 4 sản phẩm chính: Báo cáo khoa học; chương trình phim tư liệu; tập ảnh khảo tả và chương trình ghi âm. Sau 10 năm triển khai thực hiện đến nay đã có 12 dự án văn hóa phi vật thể được hoàn thành như: Lễ cầu mưa của người Chăm ở Vân Canh đám cưới người H rê sinh hoạt âm nhạc dân gian H rê lễ đổ đầu của người Chăm H roi...

Sản phẩm của các dự án này sau khi hoàn thành đã được gởi cho Viện Văn hóa - Nghệ thuật (Bộ VH TT&DL) để đưa vào Ngân hàng dữ liệu di sản văn hóa phi vật thể các dân tộc Việt Nam . Đồng thời Thư viện Khoa học Tổng hợp tỉnh xử lý "số hóa" để đưa vào Ngân hàng dữ liệu phi vật thể Bình Định đem lại hữu ích cho công tác nghiên cứu tìm hiểu về văn hóa phi vật thể đặc sắc của Bình Định.

* Khơi dòng để "nuôi sống" di sản văn hóa

Một điểm chung dễ nhìn thấy là hết thảy các dự án bảo tồn văn hóa trên đều tiến hành phục dựng bảo tồn khi bản sắc các đối tượng văn hóa đó có dấu hiệu nhạt phai rõ rệt. Việc bảo tồn theo phương pháp các dự án trên sử dụng là phương pháp bảo tồn dạng "tĩnh": sưu tầm thu thập các dạng thức văn hóa phi vật thể như nó hiện có theo quy trình khoa học chặt chẽ "giữ" chúng trong sách vở ghi chép mô tả trong các băng hình băng tiếng ảnh khảo tả minh họa.

Ngày nay nhắc đến "làng tuồng" "làng võ" là nhắc nhớ về một thời oanh liệt sôi động đã xa. Có mâu thuẫn không khi gọi là "làng" nhưng trong làng tuồng chỉ còn một hai đoàn tuồng làng võ cũng chỉ tồn tại một hai võ đường? Một lò võ một đoàn tuồng hiện hữu liệu có "kham" nổi sức nặng về truyền thống về bề dày cho cả cộng đồng văn hóa hay không? Độ nhạt phai của lễ hội của các loại hình diễn xướng dân gian sự mệt mỏi  của nghệ nhân dân gian của diễn viên của những võ sư lẫy lừng một thuở... những điều này liệu các phương pháp kia có bổ khuyết được không?

Không thể phủ nhận những hiệu quả tiện ích ý nghĩa của việc bảo tồn văn hóa phi vật thể bằng ghi hình. Tuy vậy lẽ đương nhiên là "tuổi thọ" của tuồng võ lễ hội dân gian của hò bả trạo các lái hát kết hơamon... không thể tính bằng độ bền của sách hay băng đĩa cũng không thể xem đó là cách cho di sản văn hóa "ngủ đông" chờ một "mùa xuân" nào đó. 

Không ai có thể níu kéo những gì đã ra đi như một tất yếu của lịch sử. Và việc trì kéo ấy là việc làm phi lý. Nhưng nếu cứ vin vào môi trường văn hóa điều kiện sống... đã khác biệt mà chọn cách làm "cấp đông" cho dễ là có tội với tổ tiên với tiền nhân. Bảo tàng tĩnh là biện pháp bảo tồn nhất thời gìn giữ và khơi dòng để di sản văn hóa sống được trong đời sống hôm nay mới thật sự là cần thiết.

  • Sao Ly

tinhkhucquynhon

Gửi Trần Hà Nam!

Chào Trần Hà Nam!
TKQN cám ơn đã ghé vào đọc và để lại cảm nhận giúp entry này sôi động hơn.
Chúc vui.

tinhkhucquynhon

Gửi Hoàng Tuấn!

Chào Hoàng Tuấn!
Cám ơn HT đã ghé đọc.
Chúc vui.

tranhanam

Góp ý với nhà lý luận phê bình trẻ Hoàng Tuấn: Hãy chịu khó xem tuồng nghe hát bội và cố gắng hiểu cái thâm thúy của nghệ thuật hát bội rồi mới phán! Cảm ơn học trò Sao Ly đã có ý kiến về nghệ thuật hát bội nhưng hãy có cái nhìn lạc quan để tin một ngày nghệ thuật hát bội cũng sẽ được công nhận lả di sản văn hóa phi vật thể như ca trù quan họ.

hoangtuan

Nhưng nếu tuồng không tìm được chỗ đứng trong đời sống hiện đại thì mọi nỗ lực giữ gìn không có ý nghĩa gì.
...
cảm ơn TKQN đã đăng tải giới thiệu những bài viết về liên quan đến văn hóa nghệ thuật ở quê hưong
Cảm ơn nhà báo trẻ Sao Ly